Haute Couture’ün altýn çaðý

Moda tarihinin en ihtiþamlý dönemi olan “Altýn Çað” Dior’un savaþ yýllarýnýn maskülen ve sade durgunluðunun ardýndan onunla taban tabana zýt bir stilde yarattýðý feminen çizgideki “New Look” koleksiyonu ile tüm moda dünyasýný peþinden sürüklemesiyle baþladý. Dior’un dýþýnda Balenciaga, Norman Hartnell, Balmain ve Givenchy gibi moda evlerinin de houte couture tasarýmlarýyla varlýk sergilediði “Altýn Çað” 1957’de Christian Dior’un ölümüyle son buldu. Ancak moda dünyasýnda Dior’un yaktýðý o ateþ 1950’lerin sonunda doðan dev moda markalarýnýn dünya çapýndaki baþarýlarý ve 60’lý yýllarýn genç devrimci ruhu ile devam etti.

Christian Dior’un “New Look” koleksiyonunu yarattýðý 1940 yýllarýn sonunda Paris’teki Balenciaga, Balmain ve Fath gibi moda evleri tasarýmlarýnýn zerafetleri ve þýklýklarýyla tüm dünyanýn ilgisini fazlasýyla üzerlerinde topluyorken, Londra ise Hardy Amies gibi modacýlarýn kusursuz dikiþli süitleri ve salon terzilerinin resmi kraliyet tuvaletleri ile ünlüydü.Dolayýsýyla haute couture üretimi hem Fransa hem de Britanya için ülkenin prestiji ve ekonomisi adýna tartýþmasýz çok önemli bir faktördü. Savaþ yýllarýna kadar varlýklý özel müþterilere geleneksel tarzda hizmet vermeye devam eden moda evleri savaþ sonrasýnda yeni pazar arayýþlarýna girdiler. Yüzyýl ortalarýna gelindiðinde parfüm koleksiyonlarý yaratmaya, butikler açmaya ve dünya çapýnda ünlenen tasarýmlarýnýn patentlerini almaya baþladýlar. 1950’lerin sonunda ise dönemin önemli moda evleri dev markalar haline geldiler.

Savaþ Sonrasý ve “Théâtre de la Mode”1939 Paris’inde aralarýnda Chanel, Schiaparelli ve Balenciaga’nýn da bulunduðu 70 adet kayýtlý moda evi mevcuttu. Bu gösteriþli endüstri Fransa’nýn savaþa katýlmasý ve Paris’te savaþýn varlýðýnýn hissedilmeye baþlanmasýyla bir hayli sarsýldý. O dönemde Almanlar haute-couture üretimleri Berlin’e taþýmayý amaçladýlarsa da, Paris Couture Sendikasý Baþkaný Lucien Lelong bu duruma “Couture ya Paris’tedir, ya da hiçbir yerde” diyerek karþý koydu. 1945-46 yýllarýnda Parizyen haute couture’cüler Christian Bérard ve Jean Cocteau gibi sanatçýlar tarafýndan yaratýlan yaklaþýk 200 adet cansýz mankenden oluþan ve dünyayý dolaþan “Théâtre de la Mode” (Moda Tiyatrosu) sergisini yarattýlar. 1946 yýlýndan itibaren de moda çevreleri yavaþ yavaþ bu yeni oluþumun etrafýnda toplanmaya baþladý. Ancak küçücük sobalarýn etrafýnda soðuktan büzüþerek ýsýnmaya çalýþan dünya güzeli mankenlerin, üzerlerine kalýn kazaklar giyerek dikiþ diken yetenekli terzilerin hali gerçekten yürekler acýsýydý. Atölyelerde maalesef bütün makineleri çalýþtýrmaya ya da aydýnlatmaya yetecek kadar elektrik yoktu. Théâtre de la Mode, bu ekonomik dar boðaz yýllarýnda savaþ kurbanlarý ve Fransýz modasý için baðýþlar toplamak adýna tüm Britanya’yý, Ýskandinavya’yý ve ABD’yi dolaþtý.

Dior kendi haute couture moda evini 12 Þubat 1947’de kurdu ve kýsa sürede Paris modasýnýn parlayan yýldýzý oldu. Onun seksi koleksiyonu düþük omuzlarý, büstiyerleri, kemerlerle sarýlmýþ incecik belleri, uzun etekleri ile savaþ dönemi modasýnýn maskülen tarzýnýn tam bir antitezi gibiydi.Amerikan Harper’s Bazaar dergisinin editörü Carmel Snow’un o ayki sayýsýnda attýðý “New Look” baþlýðý yalnýz Dior’un koleksiyonununa deðil, moda dünyasýnda girilen yeni döneme de adýný verdi. Londralý modacý John Cavanagh ise bu yeni stili “kadýn bedeninin yüceltilmesi” olarak tanýmlýyordu.

Aslýnda “New Look” koleksiyonunun yaratýlmasý için kullanýlan kumaþ miktarý savaþ yýllarýnýn yarattýðý o ekonomik kriz ortamýnda bir yanýyla yüz kýzartýcý bir durumdu. Bu yüzden koleksiyon önce Kraliçe Elizabeth ve Londra’daki Fransýz Konsolosluðu’nun soylu aile bireylerinden oluþan küçük bir topluluða gizlice sunuldu. Ýngiliz Ticaret Odasý tarafýndan çok ayýplanmýþ olmasýna raðmen özellikle de Prenses Margaret’in giysilerin diþiliðinden ve gençliðinden etkilenerek çok benimsemesinin ardýndan “New Look” koleksiyonu tüm dünyada da popüler oldu.

Amerikan Harper’s Bazaar dergisinin Genel Yayýn Yönetmeni Carmel Snow, “Bir moda editörünün görevi moda akýmlarýný henüz moda olmadan fark etmek ve ilan etmektir” diyor ve ekliyor: “Modacýlar koleksiyonlar yaratýr, fakat moda dergilerinde yayýnlanmadan hiçbir ürün moda olarak yerleþemez ya da kabul görmez.”Dolayýsýyla geçmiþten günümüze stil ve moda dergilerinde yayýnlanan fotoðraflar ve ilüstrasyonlar modanýn algýlanmasýnda ve tüketiciye sunulmasýnda çok önemli bir rol üstlendi. Savaþ sonrasý dönemde ilüstrasyonlardan çok fotoðraflar önem kazanmaya baþladý. Doðal ýþýk kullanýlarak, Suzy Parker ve Barbara Goalen gibi dönemin ünlü fotomodelleri ile sýra dýþý mekanlarda ve dramatik pozlarla çekilen moda fotoðraflarý moda editörlerinin benimsediði yeni modern tarzý yansýtýyordu.

Ýlkbahar/Yaz - Sonbahar/Kýþ…
Moda evlerinin ilkbahar/yaz ve sonbahar/kýþ olmak üzere yýlda iki koleksiyon hazýrlayýp defilelerle sunmaya baþlamalarý da o yýllara rastladý. Belirli bir ritüel içinde gerçekleþtirilen defileler önce günlük giysilerle, yani sabah kýyafetleri ve öðleden sonra kýyafetleri ile baþlýyor, sofistike gece elbiseleriyle son buluyordu. Haute couture müþterileri gardýroplarýný her sezon yenilemek için özel zaman ve efor harcýyorlar, tasarýmcýlarla dostluk kurmaya çalýþýyorlardý.

Defilelerde günlük kýyafetleri resmi öðleden sonra elbiseleri, kokteyl elbiseleri, tüm gece kullanýlacak davet elbiseleri ve daha kýsa süren davetlerde giyilebilecek gece elbiseleri izliyordu. Kýyafetler arasýndaki bu sýnýrlamalar aradan yýllar geçtikçe ve sosyal kodlar kýrýlmaya baþladýkça azalarak, sadeleþmeye baþladý.Ýlk kez 1920’li yýllarda ortaya çýkan kokteyl elbiseleri savaþ sonrasýnda yeniden popüler oldu. Bu elbiseler akþam saat 6 ile 8 arasý genellikle ayakta geçirilen ve çok da yakýn olmayan davetlilerin bulunduðu kokteyllerde giyilirdi. Bu kostümlere zaman zaman eldivenler de eklenir, etekler zarif detaylarýyla dikkat çekerdi. Christian Dior 1954’te yayýnlanan “Küçük Moda Sözlüðü” kitabýnda kokteyl kýyafetlerinin oturulduðu zaman kýrýþabilecek siyah tafta, saten, þifon ve yün kumaþlardan tercih edilmesi gerektiðini yazmýþtý. Zamanla, eldivenlerle ve þapkayla kombine edilen “siyah mini elbise” bu tür kokteyllerin vazgeçilmez ikonu haline gelecekti.Gece kýyafetlerinin sunulduðu defileler gece elbiseleriyle baþlýyor, dans elbiseleri, uzun gece elbiseleri, ihtiþamlý gece elbiseleri ve özel gala elbiseleri olarak çeþitlenerek sýralanýyor, ve en son gelinlikle tamamlanýyordu. Ýþlemeler ve mücevherlerle süslenen tuvaletler resepsiyonlarda, balolarda, opera ve tiyatro galalarýnda giyiliyordu. Bazý kýyafetler ise çok özel bir davet için ve sadece bir kez giyinmek üzere dikiliyordu. Ünlü modacýlar bir yandan da önemli diplomatik davetler ve resmi toplantýlar için müþterilerine çok pahalý haute couture kýyafetler dikiyorlardý.

Couture’ün yaratýlýþý özellikle de Fransa için milli gurur meselesiydi. “Podyumdaki mankenlerim yeni bir modayý yaymak amacýyla dünya sularýný fethe çýkan ihtiþamlý bir donanmayý andýrýyor”, diyen Christian Dior’un bu sözleri o gururun boyutlarýný fazlasýyla yansýtýyordu.Dior’un 1957 yýlýnda ölümü modanýn bu altýn çaðýnýn sona ermesine neden oldu. Deðiþen sosyal ve ekonomik koþullar modayý özel haute couture atölyelerindeki kiþiye özel üretimden, endüstrileþmenin de etkisiyle seri üretime, büyük caddelerdeki butiklere taþýdý. Altýn Çað’ýn mirasý bugün hala Paris’teki haute couture moda evlerinde ve Savile Row’un özel sipariþ atölyelerinde sürdürülmeye devam ediyor.Ve her ne kadar üretim biçimleri bugün çok farklý olsa bile tasarýmcýsýndan üreticisine tüm moda endüstrisi hala Dior’un açtýðý o yolda ‘yeni görünüm’lere ve yeni stillere doðru ayný inançla ilerliyor.